معين الدين محمد زمچى اسفزارى

245

روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )

افتاد يكى پيش غز رفت و ديگرى پيش سلطان سنجر و هردو لشگر كشيدند تا اقليمى « 1 » ويران گشت . « 2 » « 3 » و فيروزهء كه از « 4 » آنجا حاصل مىشود بهترين فيروزه‌هاست . و در كتابى ديده‌ام كه از آنجا ريواجى « 5 » هفده من پيش يكى از خلفا بردند « 6 »

--> ( 1 ) - مج . س : اقليمى . مك . مد : اقليم . ( 2 ) - اين مطلب را كه گويا اسفزارى از افواه نقل كرده بافسانه شبيه‌تر است تا بتاريخ حقيقى . محمد بن على بن سليمان راوندى در كتاب ( راحة الصدور ) كه در سال 599 ه در تاريخ ايام سلطنت آل سلجوق در خراسان تاليف كرده است علت اصلى و سبب حقيقى ايلغار طوايف غز را در سال 548 ه بر خراسان و واقعه خرابى و قتل‌عام و نهب نيشابور و ويرانى اكثر بلاد خراسان را بر دست آن قوم مسطور داشته و ميگويد : سبب عصيان غزان بر سلطان سنجر بن ملكشاه خوانسالار او بود زيرا او هرسال براى استيفاى چهار هزار رأس گوسفند كه مىبايستى غزان بمطبخ سلطان سنجر بفرستند بميان آن طايفه ميرفت و ظلمها و ستمگريها ميكرد و رشوت مىستد تا غزان بستوه آمده و او را بكشتند . و امير مؤيد كه از صدور خراسان و از وزراء سنجر بود سلطان را بجنگ با غزان مجبور و اغرا نمود تا شد آنچه شد . ( راحة الصدور - راوندى - ص 112 ليدن ) . ( 3 ) - مج . س : و فيروزه . مك . مد : فيروزه . ( 4 ) - مج . س : كه از آنجا . مك : كه آنجا . ( 5 ) - ريواجى : ريواج . ريباس . ريواس . گياه و رستنى معروف . فرهنگ جهانگيرى - برهان . ( 6 ) - ياقوت گويد . « و بهار يباس ليس فى الدنيا مثله تكون الواحدة منه منا و اكثر و قد وزنوا واحدة فكانت خمسة ارطال بالعراقى و هى بيضاء صادقة البياض كانها الطلع » - معجم البلدان - ياقوت . ج - 4 ص 858 - 857 ليپزيك . احسن التقاسيم مقدسى - 235 -